أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
554
قانون ( فارسى )
اگر سبب بيمارى غش پاكسازيهاى خارجى است ، مثلا از عرق ريختن زياد است يا چيزى همانند عرق كردن است ، علاج را بر ضد اينچنين حالتى برگزين ! دستوپاى بيمار را سرد گردان ! گرد آس و گرد گل اندلسى و گرد پوستهء انار و ساير گيرنده و بندآورندهها را بر پوست بيمار بپاش ! بايد كارى كنى كه به هيچ وجه مادهء تخليه گردان خارجى به سوى خارج حركت نكند ، مثلا كارى كن كه عرق نكند . اما اگر غش كردن سببش تخليه شدن بدن از داخل است ، اين گردها به درد بيمار نمىخورند ، بلكه بايد به هر وسيلهاى كه باشد ، نيروى جسمى بيمار را تقويت بخشى و در اثر هر تخليه شدنى ، علاج تقويت بدن را استعمال كن ! بهويژه از غذاهاى اشتهاآور و آنهايى كه سابقا ذكر كرديم كه به بيمار نزديك كنى ، استفاده كن ! اگر سبب غش كردن احساس درد و آزار است ، درد را به وسيلهء داروى تخديرى ( مخدّرات ) سر گردان ، هرچند تخدير شدن سبب را قطع نمىكند اما درد تسكين مىيابد . ( استعمال داروى مخدّر در چنين حالتى بدان مىماند كه قولنج را به وسيلهء معجون « فلونيا » و امثال فلونيا معالجه مىكنند . ) اگر سبب غش كردن از مسموم شدن است ، علاجش آن است كه پادزهرى آزموده شده و « داروى مشك » و داروهايى را تناول نمايد كه در اقرابادين در باب « سمها » آمدهاند . اگر خواستى در ميان نوبت غش كردن و نوبت بعد از آن غش را معالجه كنى و در اين ميانه بيمار كمى به هوش آمده است ، همان معالجهء اولى را به كار ببر و چيزى را بر معالجه بيفزاى كه در حال بعد از غش كردن بتواند معالجه را پذيرا باشد . اگر سبب غش كردن تنها سببى نيست و دو سبب در به وجود آوردن حالت غش دست دارند و سهيمند ، داروهايى را كه در علاج خفقان از آنها ياد كرديم و گفتيم سود رسانند به كار ببر و چگونگى حال بيمار را در نظر داشته باش و برحسب حالى كه دارد دارو را تجويز كن و در معالجه كردن چنين حالتى شتاب كن ! اگر سبب غش كردن پرشدگى است ، مثلا اگر دهانهء معده پر از مادهء خلط ناباب شده است ، كوشش كن دهانهء معده را از خلط پاكسازى كنى كه بيمار شفا مىيابد . همچنين اگر امتلاء ( پرشدگى ) معده و دهانهء معده سبب غش كردن شده بود ، بايد بيمار را وادار كنى كه گرسنه بماند ، غذاى كم بخورد ، چندانكه مىتواند و چندانكه خودش مىپسندد ورزش كند ، همهء اندامان را ماساژ دهد حتى معده و آبدان را . غذايش منحصر به غذاى شرابى ، شرابآلود باشد ؛ چنانكه ذكر گرديد ، در حال غش حتما چنين غذايى لازم است و بس . بسيارى از طبيبان جاهل و نادان مىخواهند غذا به بيمارى چنين ، كه در حال غش است